Wat is lachgas?

Laatst bijgewerkt: oktober 2026 · Leestijd ongeveer 3 minuten · Geschreven en gecontroleerd door het team van Lachgas Gelderland

De stof achter de bijnaam

Scheikundigen noemen lachgas distikstofmonoxide en schrijven het als N2O. Elk molecuul bestaat uit twee stikstofatomen en één zuurstofatoom. Onder normale omstandigheden is het een kleurloos gas dat iets zoetig ruikt en zwaarder is dan de omgevingslucht. Het gas brandt niet uit zichzelf, maar omdat het bij hoge temperatuur zuurstof loslaat, kan het een bestaand vuur juist feller maken. In een lachgastank is de stof onder druk samengeperst en zit het grootste deel als vloeistof onderin. Opent iemand de kraan, dan verdampt die vloeistof en stroomt het gas naar buiten. Dat verdampen onttrekt veel warmte aan het metaal, zodat de kraan binnen enkele seconden ijskoud wordt.

De bijnaam ontstond doordat inademing een lichte, giechelige stemming kan oproepen. In de industrie en de zorg gebruikt niemand die naam; daar spreekt men over distikstofoxide of simpelweg N2O. Dezelfde stof heeft dus twee heel verschillende gezichten. Aan de ene kant een nuttig technisch gas met gecontroleerde toepassingen, aan de andere kant een roesmiddel waarvan de risico’s lang zijn onderschat. Wie over lachgas leest, doet er goed aan beide kanten in het oog te houden.

Een korte geschiedenis

Het gas werd in 1772 beschreven door de Engelse natuuronderzoeker Joseph Priestley, die het in zijn laboratorium wist te maken. Rond 1799 onderzocht Humphry Davy de uitwerking op mensen en gaf hij de stof de naam die wij nog altijd gebruiken. In de decennia daarna was lachgas vooral een attractie op kermissen en in salons, totdat de Amerikaanse tandarts Horace Wells het in 1844 inzette als verdoving bij het trekken van tanden. Vanaf dat moment groeide het uit tot een vast onderdeel van de anesthesie. Een uitgebreider overzicht van die ontwikkeling staat in de geschiedenis van lachgas.

Waar lachgas officieel voor dient

Er zijn drie terreinen waarop lachgas een erkende functie heeft, en precies die drie terreinen vormen de uitzonderingen in de Nederlandse wet. Artsen, verloskundigen en tandartsen dienen het gemengd met zuurstof toe als kortdurende pijnstilling. In de techniek werkt het als oxidator in verbrandingsmotoren en raketten, als procesgas in de chipindustrie en als referentiegas in meetapparatuur. In de voedingsmiddelenindustrie is het toegelaten als drijfgas voor slagroom onder het E-nummer E942. Gemeenschappelijk kenmerk: het gebruik is doelgericht, gedoseerd en vindt plaats onder toezicht of volgens vaste normen.

• Medisch. Pijnstilling en lichte verdoving in ziekenhuizen, tandartspraktijken en ambulances, steeds gemengd met zuurstof en onder begeleiding.
• Technisch. Oxidator en procesgas in de industrie, de motorsport en in laboratoria.
• Voeding. Drijfgas voor opgeklopte producten zoals slagroom, geregeld via de levensmiddelenwetgeving.

Zo werkt het in je lichaam

Ingeademd lachgas gaat via de longen rechtstreeks het bloed in en bereikt de hersenen binnen een paar seconden. Daar dempt het de activiteit van bepaalde receptoren die betrokken zijn bij pijnbeleving en bewustzijn, en het stimuleert de aanmaak van lichaamseigen pijnstillende stoffen. Het resultaat is een korte roes met een zwevend gevoel, een gedempt gehoor, tintelingen en soms de neiging om te lachen. Omdat het lichaam de stof niet afbreekt maar grotendeels weer uitademt, trekt het effect binnen enkele minuten weg. Juist die korte duur wekt de indruk dat het meevalt, terwijl de gevaren elders zitten.

Het eerste gevaar is zuurstoftekort: puur gas inademen betekent dat er even geen zuurstof binnenkomt, met duizeligheid, flauwvallen en in het uiterste geval verstikking als mogelijke gevolgen. Het tweede gevaar is sluipender. Lachgas maakt vitamine B12 in het lichaam onwerkzaam, en die vitamine heeft het zenuwstelsel hard nodig. Bij herhaald gebruik kan dat uitmonden in tintelingen, krachtverlies en blijvende zenuwschade. Meer hierover lees je in lachgas en vitamine B12 en in bijwerkingen en eerste hulp.

De situatie in Nederland

Jarenlang viel lachgas onder de Warenwet en kon iedereen het als consumentenproduct kopen. Dat veranderde op 1 januari 2023, toen de stof op lijst II van de Opiumwet werd geplaatst. Sindsdien zijn productie, handel, bezit en vervoer verboden, met uitzonderingen voor medische, technische en voedingstoepassingen. De officiële toelichting staat op rijksoverheid.nl; wie onafhankelijke informatie over de gezondheidskant zoekt, kan terecht bij drugsinfo.nl. In het artikel over de wetgeving leggen we uit wat het verbod in de praktijk inhoudt en welke rol gemeenten erbij spelen.